Bệnh chết sớm trên tôm (EMS/AHPNS)

TỔNG QUAN

Bệnh tôm chết sớm (Early Mortality Syndrome - EMS) cũng  còn  gọi  là  chứng  hoại  tử  gan - tụy cấp (Acute Hepatopancreatic Necrosis Syndrome AHPNS) là bệnh thiệt hại nghiêm trọng cho tôm nuôi tại Việt Nam (cả tôm thẻ chân trắng lẩn tôm sú) dù là nuôi thâm canh hoặc bán thâm canh.

Bệnh được ghi nhận lần đầu tiên ở Trung Quốc năm 2009, tại Việt Nam năm 2010, ở Malaysia và Thái Lan năm 2011 và ở Mexico năm 2013.

Năm 2010, Phòng nghiên cứu Bệnh học Thuỷ sản, Trường Đại học Arizona (Phòng nghiên cứu của GS. Donald Lightner - UAZ-AP) nghiên cứu và chỉ rõ  nguyên nhân gây bệnh.

 

NGUYÊN NHÂN

Được cho là do vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus cư trú trong đường tiêu hóa của tôm gây ra, nhưng theo một cơ chế khá phức tạp.


 

Hình thái vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus

Vibrio parahaemolyticus được cho là ký sinh trên rất nhiều đối tượng thủy sinh vật như cua, tôm, hàu, ốc, kể cả ký sinh trùng...chúng cũng bùng phát theo các điều kiện sau:

+ Khi tảo tàn (vì tảo chết là nguồn hữu cơ tốt cho vi khuẩn này).

+ Khi nguồn hữu cơ trong ao cao.

+ Khi độ mặn cao.

+ Khi pH cao.

+ Khi nhiệt độ cao.

+ Khi ao nuôi có nhiều ốc, hàu và ký sinh trùng.

Theo tài liệu của FAO (2011) thì loài Vibrio parahaemolyticus có các khoảng chịu đựng cũng như các khoảng tối ưu cho sự phát triển như sau:

 YẾU TỐ KHOẢNG TỐI ƯU   KHOẢNG CHỊU ĐỰNG
Nhiệt độ (oC) 37  5 - 43 
Độ mặn (‰)  15 - 30  5 - 100
pH  7,8 - 8,6  4,8 - 11 
Hoạt lực sinh học của nước 0,981  0,904 - 0,996
Điều kiện sống  Hiếu khí   Kị khí đến hiếu khí

Noriaki Akazawa đã thống kê 80 ao nuôi nhiễm và không nhiễm EMS trong cùng thời điểm nuôi cho thấy chất lượng nước khác nhau có liên quan đến EMS. Tác giả sau đó thực hiện thí nghiệm trong các bể kính có kiểm soát các yếu khác nhau chất lượng nước với kết quả cho thấy ở pH thấp (về gần 7) có tốc độ lây nhiễm EMS chậm hơn viagra pas cher so với ở pH cao (8,5 đến 8,8).

 

Cơ chế gây bệnh EMS

Trong cơ chế này Vibrio parahaemolyticus chỉ thực sự có được độc lực khi:
- Tích hợp được với phage tương thích.

- Tạo được các colonies có lớp biofilm bao bọc và và sinh được độc tố (toxine).

Và cuối cùng tôm chết là do độc tố vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus tiết ra làm rối loạn chức năng gan tụy và hoại tử mô gan tụy.

Chính cơ chế này giải thích lý do tại sao khó phòng bệnh và việc điều trị bằng kháng sinh không mang lại hiệu quả mong muốn.

DẤU HIỆU BỆNH

Trên cả đàn tôm

- Giai đoạn đầu các triệu chứng bệnh thường không rõ ràng.

- Tôm chậm lớn và chết ở đáy ao.

- Tiếp theo tôm bệnh có hiện tượng vỏ mềm và biến màu.

- Tôm bị bệnh thường lờ đờ, nơi tấp mé, quay đảo trên mặt nước, giảm ăn và chết sau đó.

- Tôm có thể chết rất nhanh sau khi phát hiện bệnh 2-3 ngày.

- Nhiều trường hợp ghi nhận tôm ngưng chết khi ngưng cho ăn và sau đó chết rất nhanh khi cho ăn trở lại

Trên cá thể tôm bệnh

- Gan tôm bệnh thường gặp có nhiều trạng thái khác nhau như:

+ Sưng to, mềm nhũn.

+ Biến màu.

+ Nhiều trường hợp gan bị teo nhỏ và dai.

+ Vỏ mềm, đục cơ.

- Giải phẩu mô học thường phát hiện:

+ Đốm đen trên gan.

+ Tế bào gan bị hoại tử.

+ Lượng chất béo dự trữ trong gan hầu như không còn.

+ Mẫu gan tụy bị bội nhiễm ở các mức độ khác nhau.

+ Kiểm tra PCR  không thấy virus.

 
Gan tụy đục, chết nhiều, có thể phát sáng



Đục cơ do thiếu oxy


Tôm chết sớm và nhiều


Khối gan tụy nhạt màu, nhỏ


So sánh gan tụy và ruột  giữa tôm khỏe (A) và tôm bệnh (B)


Cả 2 mẫu tôm thẻ chân trắng bị nhiễm EMS với cơ quan gan tụy bị teo

  

Hiện tượng tôm tre